bretton woods

W roku 1944 w Bretton Woods w Stanach Zjednoczonych odbyła się konferencja Narodów Zjednoczonych. W konferencji uczestniczyło 730 delegatów z 44 państw alianckich, które w następstwie utworzyły Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW). Owocem obrad było podpisanie tak zwanego porozumienia z Bretton Woods. Członkostwo w tej organizacji nakładało określone obowiązki i prawa, dlatego też porozumienie powołało do życia Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju oraz Międzynarodowy Fundusz Walutowy, które miały za zadanie kontrolować przestrzeganie nowopowstałych i zatwierdzonych postanowień.

System z Bretton Woods nakładał na każde państwo członkowskie określone obowiązki. Do zobowiązań MFW należało między innymi:

ustalenie wartości pieniądza w stosunku do złota bezpośrednio lub za pośrednictwem dolara. Efektem tego powstał układ parytetów walut określonych przez stosunek ilości kruszcu, podobnie jak w systemie waluty złotej;

utrzymanie kursu walut w granicach ±1% od parytetu (z czasem ±2,25%). Dodatkowo należyte było użycie interwencji przez władze monetarne w celu utrzymania stabilności waluty;

zapewnienie wymienialności pieniądza krajowego na dolary w związku z obsługą transakcji bieżących, głównie handlowych. Możliwość wymiany waluty przynosiła tym samym konwersję na inne waluty systemu. Stany Zjednoczone zobowiązały się natomiast do wymiany bankom centralnym dolarów na złoto po stałej cenie 35 USD za uncję.

Ustalenia z Bretton Woods miały na celu zachowanie zalet i wyeliminowanie wad systemu waluty złotej. Z jednej strony starano się zapewnić stabilność kursów. Zostały one formalnie powiązane ze złotem, a praktycznie z dolarem amerykańskim, który dzięki wymienialności na złoto stał się główną walutą rezerwową i najważniejszym źródłem płynności międzynarodowej. Jednak stałość kursów miały zapewniać nie jak dawniej eksport i import kruszcu, lecz kredyty ze środków wyłożonych przez uczestników systemu. System opierał się na założeniu, że stałe kursy zapobiegną konkurencyjnym dewaluacjom, ułatwiając rozwój handlu i inwestycji, oraz narzucą dyscyplinę w polityce pieniężnej, która zmusi kraje do ograniczania inflacji.

Z drugiej strony reguły nowopowstałego systemu wprowadzały elementy elastyczności, nieistniejące w systemie waluty złotej. Po pierwsze, kredyt MFW, do którego kraj miał prawo w razie przejściowych trudności płatniczych, pozwalał złagodzić ciężar automatycznego odzyskiwania równowagi przez spadek produkcji, zatrudnienia, cen i płac. Twórcy systemu byli świadomi, że nadmierna dyscyplina pieniężna może wywołać recesję gospodarczą oraz bezrobocie w skali, która spowoduje jego załamanie, i chcieli tego uniknąć. Po drugie, w nadzwyczajnych okolicznościach, gdy trudności płatnicze i gospodarcze miały charakter strukturalny, a nie przejściowy, kraj mógł się ubiegać o dodatkowe środki. Pomoc w takiej sytuacji była jednak uwarunkowana. Po trzecie, mimo zasady, że kurs jest stały, była możliwa zmiana parytetu w razie długotrwałej nierównowagi płatniczej.

Piętno po Wielkim Kryzysie, problem koncentracji władzy w niewielkiej liczbie państw oraz chęć uporządkowania i ustabilizowania sytuacji w handlu międzynarodowym po II wojnie światowej były kluczowymi czynnikami, które wpłynęły na polityczne uwarunkowania systemu z Bretton Woods. System zaczął być niewydolny w roku 1971, kiedy to USA zawiesiły wymienialność dolara na złoto. W efekcie porozumienia waszyngtońskiego z grudnia tego samego roku część krajów ustaliła nowe parytety swoich walut, inne zaś oparły je na dolarze USA.

Ostatecznie system Bretton Woods załamał się w 1973 r. po dewaluacji dolara i wprawadzeniu kursu płynnego. W kwietniu 1976r. MFW uchwaliło nowe zasady funkcjonowania, które zostały wprowadzone w życie dwa lata później, tym samym kończąc istnienie systemu z Bretton Woods.

Filip Lewandowski, 9 grudnia 2020