socjalizm

Socjalizm to doktryna polityczno-gospodarcza oparta na publicznym (kolektywnym) posiadaniu środków produkcji, które są objęte kontrolą społeczną. Socjalizm zakłada również upowszechnienie świadczeń socjalnych i ustroju społecznego, które mają służyć usunięciu podziałów klasowych. Pomimo istnienia wielu odmian socjalizmu, wszystkie łączy część wspólna – całkowite lub częściowe odrzucenie kapitalizmu oraz idea sprawiedliwości społecznej.

Socjalizm ma wiele odmian. Najważniejszy podział odnosi się do kwestii rynkowej. Niektóre typy nie uznają rynków, więc produkcja jest ustalana na podstawie (centralnego) planowania. Jeśli nie istnieją rynki, to nie istnieją też pieniądze, więc znikają też kwestie związane z gromadzeniem kapitału, które są przeszkodą, jeśli chodzi o osiągnięcie bezklasowego społeczeństwa.

Odmiany uznające rynki uznają też pieniądze i czasem ludzkie pragnienie zysku za ważne czynniki związane z gospodarką. W tej części szczególnie warto wyróżnić socjaldemokrację, która wyewoluowała z socjalizmu i łączy jego cechy z kapitalizmem. W socjaldemokratycznych państwach, państwach opiekuńczych (np. Szwecja lub Finlandia) z jednej strony istnieje prywatna własność środków produkcji oraz rynki, ale z drugiej strony państwo oferuje wiele świadczeń socjalnych i redystrybuuje dużą część dochodu bogatszych mieszkańców na rzecz uboższych.

Socjalizm, szczególnie w jego najbardziej skrajnych odmianach, jest często krytykowany. W krajach z gospodarką tego typu (z wyłączeniem socjaldemokracji) bardzo często zasoby są źle lokowane, co skutkuje niedoborami niektórych towarów. Centralne planowanie nie odpowiada na realne potrzeby ludzi, a osoby wypełniające plany x-letnie często składają fałszywe dane, przez co dane „na papierze” są zupełnie inne od rzeczywistych. Ponadto w socjalizmie biurokracja jest niezwykle rozbudowana. Państwo musi w jakiś sposób sfinansować transfery socjalne, więc pieniądze pozyskuje z podatków, często wysokich lub bardzo mnogich. Socjalizm kojarzy się wielu ludziom negatywnie, bo funkcjonował w totalitarnych państwach (m.in. Bloku Wschodniego) takich jak ZSRR czy Polska do 1989 roku.

Mimo licznych wad socjalizmu większość współczesnych państw zaadaptowała pewne jego cechy, a mianowicie świadczenia socjalne. W wielu krajach istnieją państwowe emerytury, budownictwo komunalne, darmowa edukacja i różne inne zasiłki.

Przeciwieństwem socjalizmu jest kapitalizm. Do najbardziej znanych przedstawicieli tej doktryny zaliczamy m.in. Karla Marxa, Roberta Owena i Friedricha Engelsa.

Maciej Saja, 24 maja 2020