nit friedman

Koncepcja negatywnego podatku dochodowego jako idealne rozwiązanie na pomoc najbiedniejszym obywatelom?

Może najpierw trochę o tym, co to takiego i skąd taki pomysł. Negatywny lub inaczej nazywany ujemny podatek dochodowy (Negative Income Tax – NIT) to koncepcja, która zakłada, że podatnicy zarabiający poniżej pewnego ustalonego progu otrzymują od państwa wypłaty pokrywające w całości lub w części różnice między ich dochodem, a owym progiem. Można powiedzieć, że jest to lustrzane odbicie normalnego systemu podatkowego.

Pojęcie po raz pierwszy pojawiło się podczas politycznych debat w Wielkiej Brytanii w połowie XX wieku. Jego autorką była Juliet Rhys-Wiliams. W 1944 roku Partia Liberalna zaproponowała użycie tej koncepcji w planie reform systemu podatkowego Wielkiej Brytanii.

Najwięcej korzyści miało płynąć dla ludzi zarabiających na tyle mało, że nawet ulgi podatkowe nie pozwalały im na zapewnienie minimum socjalnego, a z drugiej strony, przez ich dochody (nawet te bardzo skromne) nie przysługiwało im prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Państwo również nie było na tym stratne, ponieważ wartość „dofinansowania” była mniejsza niż kwota zasiłku dla osób bezrobotnych. Ponadto była to dla ludzi motywacja do pracy. Tylko czy aby na pewno? Część bezrobotnych zadowoliłaby się przecież z samej wypłaty wynikającej z NIT.

Milton Friedman, amerykański noblista i zwolennik emisji pieniądza proporcjonalnie do wzrostu gospodarczego również dostrzegał użyteczność koncepcji NIT w zapewnieniu stabilizacji ekonomicznej. NIT zyskał też poparcie niektórych ekonomistów liberalnych takich jak Edmund Phelps. W latach 70-tych koncepcja została wdrożona na niewielką skalę w USA. Jakie były tego konsekwencje? Po wprowadzeniu NITu motywacja do pracy wśród mężczyzn spadła o 9%, a wśród kobiet o 18%. Zauważono również spadek odpowiedzialności za trwałość rodziny.

Koncepcja negatywnego podatku dochodowego funkcjonuje obecnie w Izraelu. Program został wprowadzony w czterech regionach z największym bezrobociem, a już po roku 10% objętych podatkiem zmieniło swoje niechętne nastawienie do pracy oraz kurczowe przywiązanie do pomocy socjalnej. Według raportu przedstawionego w 2010 roku negatywny podatek zmniejszył o 4,5% liczbę Izraelczyków żyjących poniżej poziomu ubóstwa oraz zniwelował dysproporcje między najbiedniejszymi a najbogatszymi obywatelami.

Simon Fongang, 9 stycznia 2021