ekonomia skali

Korzyści skali to pojęcie ekonomiczne odnoszące się do korzyści, które osiągają firmy, kiedy ich rozmiar rośnie, a koszty produkcji się zmniejszają.  

Bardzo dobrze widać korzyści skali na przykładzie sklepów spożywczych. Duże sieci, które mają wielkopowierzchniowe sklepy, takie jak Biedronka czy Lidl, są w stanie zaoferować klientom produkty w znacznie niższych cenach niż mały, osiedlowy sklep. Firmy te wykorzystują swój rozmiar w negocjacjach z dostawcami i są w stanie osiągać duże zniżki. 

Koszt dostawy jednego produktu do sklepu (czyli na przykład opakowania soku) będzie niższy w przypadku supermarketu niż osiedlowego sklepu, bo do np. Biedronki może przyjechać ciężarówka z sokami, a nie mały samochód właściciela. 

Kolejną korzyścią skali jest możliwość specjalizacji. Sklepikarz musi zająć się wszystkim – sprzedażą produktów, ustawianiem ich na półkach, ale też księgowością czy dostawami. W dużej sieci sklepów wszystkie te role są podzielone. Jedna osoba planuje dostawy, druga dostarcza, inna sprzedaje produkty klientom, a jeszcze kolejna rozlicza podatki. Każda z tych osób jest „ekspertem” w swojej dziedzinie. Pracownicy (przynajmniej w teorii) mogą skupić się na tylko swoim zadaniu, a nie na kilkunastu innych. Można więc zauważyć powiązanie teorii ekonomii skali z tezami Adama Smitha, ojca ekonomii klasycznej. 

Firmy wykorzystujące korzyści skali są w stanie przeznaczyć więcej na promocję. Wykupienie billboardu na obrzeżach miasta jest mniejszym kosztem w stosunku do wartości sprzedaży dla sieci sklepów niż dla małego sklepiku. W dodatku duża sieć może uzyskać korzystniejszą cenę za billboard, bo jest ona w stanie wykupić nie jeden, a kilkaset billboardów w całym kraju.  

Duże firmy są w stanie obniżać koszty poprzez zakup maszyn, które są cenowo nieopłacalne dla małych firm, a dużo bardziej efektywne. Na przykład dla rolnika, który ma kilkaset hektarów pola, opłacalnym będzie zakup nowoczesnego kombajnu, a dla takiego, który ma tylko kilka hektarów już nie. W dodatku pierwszy rolnik będzie mógł łatwiej zdobyć pożyczkę na ten kombajn. Jego dochód z większego pola będzie większy niż dochód rolnika, który ma kilka hektarów. Sprawi to, że bank będzie patrzył na niego jako na bardziej wiarygodną osobę, a inwestycja będzie obarczona mniejszym ryzykiem. 

Jakie wady ma ekonomia skali? Może doprowadzić do monopolu lub oligopolu. Widać to na przykładzie Amazona w USA lub sieci komórkowych. Koszty wejścia na rynek dla nowych firm są bardzo duże, a korzyści skali działają na korzyść firm już obecnych na rynku. Trudno jest w związku z tym wrzucić zjawisko korzyści skali do szufladki dobrych, lub też złych zjawisk. 

Maciej Saja, 19 lutego 2021