Kapitalizm

Znane nam jest kilka systemów gospodarczych. Każdy z nich opiera się na kombinacji cech, takich jak rodzaj własności środków produkcji, konkurencyjność czy też swoboda obrotu dobrami i usługami. Dzisiaj zajmiemy się systemem prywatnym, wolnościowym.

Kapitalizm jest systemem opartym na prywatnej własności. Środki produkcji nie należą do państwa, tylko do podmiotów. Tym samym, to podmioty czerpią z nich bezpośredni zysk, a nie państwo. Jest to jedna z cech, która różni kapitalizm od systemu mu przeciwnego – socjalizmu.

Gospodarka, w której funkcjonuje ten system gospodarczy jest często nazywana gospodarką wolnorynkową, i nie jest tak bez powodu. Drugą cechą charakterystyczną dla kapitalizmu jest swoboda w obrocie dobrami i usługami na rynku. Zasoby, a tym samym towary, są na świecie ograniczone. By opłacało się nam ich pozbywać, chcemy dostać coś w zamian. Właśnie dlatego dobra i usługi mają swoje ceny. Nasz naturalny instynkt przedsiębiorczości zawsze będzie nam doradzał, by szukać najlepszej oferty. Tworzy to konkurencję między sprzedawcami. Kapitalizm zakłada, że konkurencja powinna być wolna. W praktyce jednak, nie ma rynku, na którym konkurencja byłaby doskonała, całkowicie wolna.

Zajmijmy się przez chwilę historią. System kapitalistyczny powstał na skutek upadku feudalizmu. Jego pierwsze odsłony pojawiły się w Europie Zachodniej już w XVI wieku. W 1776 roku Adam Smith, znany także jako ojciec współczesnej ekonomii, napisał bardzo ważną książkę – Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów. Opisał w niej podstawowe założenia nowej gospodarki – gospodarki kapitalistycznej. Adam Smith wierzył w wolny rynek, na którym konsumenci mogą kupować to co chcą, a producenci mogą produkować to co chcą, bez ingerencji rządu. Zasugerował podejście laissez-faire (nie ingeruj) i uważał, że niewidzialna ręka konkurencji przyczyni się do największej efektywności. Tak jak wcześniej zostało to powiedziane – żaden rynek nie jest w pełni wolny. Smith uważał, że rynek nie może być w pełni wolny. Twierdził, że mogą wystąpić problemy, jeśli firmy zaczną współpracować i wykorzystywać konsumentów. Zasugerował również, że mogą wystąpić problemy, jeśli firmy staną się zbyt duże i będą w stanie zdominować rynek.

Oprócz Adama Smitha, do najbardziej znanych przedstawicieli kapitalizmu zaliczamy Ludwiga von Misesa, Friedricha Augusta von Hayeka i Miltona Friedmana, a w Polsce – prof. Leszka Balcerowicza.