rynek

Gdy ludzie zaczęli wymieniać się dobrami i usługami, powstał rynek. Wiązało się to z odejściem od gospodarki naturalnej, w której producenci dóbr byli jednocześnie ich konsumentami. Przez ostatnie setki lat wykształciły się różne rodzaje rynków. Warto więc zatem je omówić.

Przed omówieniem tematu trzeba jednak zdefiniować czym jest rynek. Jest to miejsce, w którym dochodzi do transakcji kupna-sprzedaży. To na nim ustala się cenę oraz ilość dóbr. Rynki różnią się między sobą warunkami, przy których zachodzą transakcje.

Pierwszym istotnym podziałem rynków jest rozróżnienie ich ze względu na stopień zaspokojenia potrzeb:

  1. Rynek producenta – sytuacja, w której producenci zajmują silniejszą pozycję niż konsumenci. Dzieje się tak ze względu na występującą nadwyżkę popytu – zapotrzebowanie konsumentów jest większe niż ilość dóbr oferowanych. To producenci dyktują zasady gry – nie muszą zabiegać o klientów, bo tak czy siak wszystko, co wytworzą zostanie sprzedane.
  2. Rynek konsumenta – sytuacja odwrotna do rynku producenta – konsumenci są w lepszej sytuacji niż producenci. Jest to sytuacja, w której występuje nadwyżka podaży. Klienci mogą wybierać między produktami i szukać najlepszej oferty. Zmusza to producentów do zbijania cen i ulepszania towarów.

Kolejnymi podziałami są te ze względu na zasięg geograficzny i przedmiot wymiany. Wyróżniamy kolejno rynek lokalny (np. miasto), regionalny (np. województwo), krajowy, międzynarodowy i światowy, oraz rynek towarowy, usługowy, pracy i finansowy. Pozycje te nie potrzebują głębszej analizy, także skupimy się bardziej na kolejnym podziale.

Konkurencja jest nieodzownym elementem rynku. Ze względu na warunki rywalizacji konkurentów można wyróżnić:

  1. Rynek konkurencyjny (konkurencję doskonałą) – na rynku zauważamy wielu nabywców i wielu sprzedawców, handlujących identycznymi produktami, co sprawia, że każdy z nich jest cenobiorcą – nie ma wpływu na cenę rynkową. Możliwość wejścia na rynek jest nieograniczona – nie istnieją bariery wejścia.
  2. Konkurencję monopolistyczną – na rynku działa wielu sprzedawców i nabywców. Oferowane dobra są podobne, lecz nie identyczne, jak w przypadku konkurencji doskonałej. Firmy działające w konkurencji monopolistycznej mają pewien wpływ na cenę rynkową. Możliwość wejścia na rynek jest nieograniczona – nie istnieją bariery wejścia.
  3. Oligopol – na rynku działa wielu nabywców, ale tylko kilku sprzedawców, którzy oferują niezróżnicowane dobra lub usługi. Sprawia to, że sprzedawcy mają realny wpływ na cenę rynkową. W porównaniu do dwóch poprzednich, na oligopol wejść jest ciężko – istnieją bowiem bariery wejścia, które na dodatek, są dosyć wysokie. Charakterystycznym oligopolem jest duopol, na którym działa dwóch sprzedawców.
  4. Monopol – forma rynku, która charakteryzuje się wieloma nabywcami i tylko jednym sprzedawcą, który ze względu na brak konkurencji jest w stanie manipulować cenami tak jak mu się to podoba. Wejście na taki rynek jest praktycznie niemożliwe lub niemożliwe. Walką z niesprawiedliwymi monopolami zajmuje się Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Istnieją jednak monopole, które są legalne – państwowe.

Ostatnim istotnym podziałem jest rozróżnienie rynków ze względu na swobodę wykonywanie transakcji. Mamy rynek wolny, reglamentowany, szary, czyli inaczej szarą strefę, czyli obszar gospodarki, którego dochody ukrywane są przed organami państwa, oraz czarny rynek – ten nielegalny, zakazany.