dług publiczny

Dług publiczny to całkowita kwota zobowiązań finansowych, którą zaciąga sektor finansów publicznych.

Zobowiązania te to przede wszystkim pożyczki i kredyty, wyemitowane obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem akcji. Zaciągane są one wobec innych instytucji i firm, czyli tzw. wierzycieli krajowych i zagranicznych.

Na sektor finansów publicznych składa się Skarb Państwa, ZUS, KRUS, jednostki samorządu terytorialnego i inne jednostki organizacyjne finansowane z budżetu państwa lub z budżetu samorządu. Na dług publiczny nie składają się natomiast wzajemne zobowiązania w ramach sektora finansów, czyli na przykład pożyczka Skarbu Państwa gminie nie będzie już częścią długu. Podany przykład to tak zwany dług skonsolidowany.

Zazwyczaj dług publiczny powstaje kiedy mamy do czynienia z deficytem budżetowym, czyli w przypadku, kiedy państwo wydaje więcej pieniędzy niż otrzymuje w ramach podatków i innych danin. W celu jego zlikwidowania, instytucje sektora publicznego zaciągają pożyczki i kredyty oraz emitują papiery wartościowe.

Dług publiczny oblicza się nominalnie, w stosunku do Produktu Krajowego Brutto. W Polsce, dług publiczny pod koniec 2019 roku wyniósł około biliona złotych, a stosunek długu do PKB wynosił około 47%, pod koniec zeszłego roku.

W Polsce istnieją dwa progi ostrożnościowe wynikające z Konstytucji, zapobiegające nadmiernemu wzrostowi długu. Między 55% a 60% PKB ogranicza się wydatki poprzez uchwalenie na kolejny rok budżetu bez deficytu, bądź takiego, w wyniku którego zadłużenie powinno spaść w stosunku do roku poprzedniego. Waloryzacja (zapobieganie spadkowi realnej wartości) emerytur i wydatki samorządów są również ograniczone. Powyżej 60% PKB rząd ma miesiąc na przedstawienie planu, dzięki któremu poziom zadłużenia powinien spaść. W tym przypadku samorządy nie mogą wydawać więcej, niż dostają.

W Warszawie, przy rondzie Dmowskiego znajduje się, być może już Wam znany licznik długu publicznego, na którym widać bieżące zadłużenie naszego państwa. Można go też zobaczyć w internecie, na stronie www.dlugpubliczny.org.pl.

Oprócz jawnego długu publicznego, istnieje również dług ukryty. Są to przyszłe zobowiązania państwa, które nie są uwzględnione w jego aktualnym budżecie, takie jak emerytury czy służba zdrowia w kolejnych latach. Powstaje on w momencie, kiedy zobowiązania będą większe od wpłat, najczęściej w sytuacji, kiedy państwo zmaga się z niżem demograficznym. Ukryty dług w Polsce wynosi na ten moment (maj 2020) około 5 miliardów złotych.

Największy dług publiczny na świecie mają Japonia i Grecja, których zadłużenie wynosi odpowiednio 223 i 180% PKB. Z kolei najmniejszy dług na mieszkańca na świecie ma Hong Kong i Brunei. Najmniej długu publicznego w Unii Europejskiej ma Estonia – jedynie 8,4% PKB.

Ekonomiści są podzieleni, jeśli chodzi o wpływ długu publicznego na rozwój gospodarczy. Niektóre badania pokazują, że jest on istotny powyżej pewnego poziomu, a inne, że jest on znikomy.

Wiadomo natomiast, że im więcej państwo ma długu, tym większą część jego wydatków zajmuje tak zwana obsługa długu, czyli płatność odsetek i jego spłacanie. Ponadto inwestorzy są skłonni pożyczyć więcej pieniędzy na mniejszy procent stabilnym, dobrze rozwiniętym gospodarkom aniżeli państwom rozwijającym się, utoniętym w długu.