bank centralny

Bank centralny to bardzo ważna instytucja w strukturze każdego państwa. Jej ważność podkreśla fakt, że w Konstytucji zostały zapisane artykuły na jej temat. Bank centralny ma szczególne znaczenie dla stabilności gospodarki państwa. Polskim bankiem centralnym jest Narodowy Bank Polski (NBP).

               Wyróżnia się trzy zasadnicze funkcje banku centralnego:

  1. Bank emisyjny – ma on wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych będących prawnym środkiem płatniczym. Narodowy Bank Polski określa podaż pieniądza oraz to kiedy zostanie on wprowadzony do obiegu, za którego płynność odpowiada. Manipulując ilością pieniądza w obiegu (oraz na inne sposoby, chociażby sterując stopami procentowymi), prowadzi on politykę pieniężną państwa, której zadaniem jest pilnowanie inflacji oraz dbanie o stabilność cen na odpowiednim poziomie. Ilość pieniądza w obrocie powinna być adekwatna do łącznej ilość oferowanych towarów i usług, inaczej możemy mieć do czynienia z inflacją lub deflacją. Ilość pieniądza waluty w obiegu jest też ważna w związku z transakcjami walutowymi – trzeba dbać o silną walutę.
  2. Bank banków – stabilność sektora bankowego jest kluczowa dla gospodarki. Dbanie o nią jest zadaniem banku centralnego. Zapewnia on bezpieczeństwo depozytów zgromadzonych w bankach. Ponadto, organizuje system rozliczeń pieniężnych, prowadzi bieżące rozrachunki międzybankoweaktywnie uczestniczy w międzybankowym rynku pieniężnym. Bank centralny jest też pożyczkodawcą ostatniej szansy – gdy bank komercyjny, lub inna instytucja finansowa, znajduje się w ciężkiej sytuacji, wspomaga on ją pożyczkami.
  3. Bank państwa – zastanawialiście się kiedyś gdzie konto bankowe mają ministerstwa? Właśnie tutaj! Bank centralny prowadzi rachunki bankowej rządu oraz państwowych instytucji państwowych. Obsługuje on też budżet państwa. W wyjątkowych sytuacjach bank centralny może udzielić państwu pożyczki. Robi to poprzez zakup skarbowych papierów wartościowych.

Wróćmy na chwilę do pierwszego punktu. Poruszyliśmy tam kwestię polityki pieniężnej i jej wagi w gospodarce państwa. By utrzymać inflację w ryzach oraz zapewnić stabilność cen, bank centralny korzysta z instrumentów. Pamiętajmy, że odpowiednia polityka przekłada się na wzrost gospodarczy dlatego kluczowe jest odpowiednie korzystanie z instrumentów.

  1. Stopa rezerw obowiązkowych – bank centralny ustala minimalną wartość rezerw gotówkowych, którą musi mieć każdy bank komercyjny. Jeżeli zasób gotówki spadnie poniżej minimalnego poziomu, bank musi natychmiast pożyczyć brakującą kwotę – przeważnie od banku centralnego.
  2. Operacje otwartego rynku – bank centralny jest aktywnym graczem na rynku – kupuje i sprzedaje papiery wartościowe. Wpływa to na wielkość bazy monetarnej (łączna ilość pieniądza wyemitowanego bezpośrednio przez bank centralny).
  3. Operacje depozytowo-kredytowe – w sytuacji, w której operacje otwartego rynku nie są w stanie wyeliminować wahań stóp procentowych, do gry wchodzą operacje depozytowo-kredytowe. NBP oferuje bankom komercyjnym możliwość składania depozytów, oprocentowanych stopą depozytową. Bank centralny udziela także kredyty bankom komercyjnym. Działania te pozwalają na odpowiednie zagospodarowanie nadwyżki lub niedoboru środków finansowych banków komercyjnych.

Bank centralny możemy nazwać najważniejszym bankiem w kraju. W związku z ogromną rolą, którą pełni, oraz odpowiedzialnością, przed którą stoi, bardzo istotnym jest zapewnienie mu jak największej autonomii. Nie można pozwolić na to, by przez zewnętrzny czynnik, który wpływa na bank centralny, narażona była gospodarka. Bank centralny ma zakaz przyjmowania sugestii osób trzecich i ma podejmować samodzielne decyzje.

Mówiąc o NBP nie można nie wspomnieć o Radzie Polityki Pieniężnej. Jest to organ decyzyjny NBP – to on ustala założeń polityki pieniężnej państwa i dba o ich realizację. Na jej czele stoi Prezes NBP, powoływany przez sejm na 6-letnią kadencję (w latach 2016-2022 Adam Glapiński).